Bij brand in een appartementengebouw is het balkon vaker een vluchtplek dan mensen denken, en de galerij is bijna altijd de route naar buiten. Dat maakt balkonhekwerk niet alleen een valbeveiliging maar ook een onderdeel van de brandveiligheid van het gebouw. In dit artikel wat daarbij komt kijken, en waarom een open hek in dit opzicht een voordeel heeft.
Staal brandt niet, maar het verzwakt wel
De eerste vraag die mensen stellen is of staal brandveilig is. Staal is onbrandbaar, dus het draagt niet bij aan de vuurlast van een gebouw. Dat is een reëel voordeel ten opzichte van hout of kunststof.
Wat staal wel doet bij hoge temperaturen is verzwakken. Vanaf ongeveer vijfhonderd graden verliest constructiestaal een aanzienlijk deel van zijn sterkte. Voor een balkonhek is dat zelden maatgevend, omdat de temperaturen buiten op een balkon veel lager blijven dan binnen in een brandende woning, maar het is goed om te weten dat een hek na een forse brand vervangen hoort te worden, ook als het er nog goed uitziet.
De poedercoating verbrandt bij hoge temperatuur, en dat zie je meteen. Verkleuring, blaasvorming of afbladderen na een brand is het signaal dat het staal het te warm heeft gehad. Laat het dan beoordelen in plaats van het bij te lakken.
Rook is het echte gevaar op een galerij
Bij vrijwel alle dodelijke woningbranden is rook de oorzaak, niet vuur. Op een galerij die als vluchtroute dient, is de vraag dus vooral: kan rook weg en kunnen mensen erdoorheen?
Een open hekwerk met spijlen laat rook aan de zijkant ontsnappen. Een dichtgemaakt hek, met plaat, glas of doeken, houdt die rook vast in de galerij, precies op de plek waar bewoners langs moeten en waar de brandweer binnenkomt. Dat is de reden dat brandweer en VvE-beheerders terughoudend zijn met dichte vullingen op galerijen.
Het geldt ook voor wat bewoners er zelf aan hangen. Een rietmat over de volle lengte van een galerijhek is niet alleen brandbaar, hij verandert ook de rookafvoer van de vluchtroute. Bij een VvE hoort daar een duidelijke afspraak over in het huishoudelijk reglement.
Brandoverslag van balkon naar balkon
Een tweede aandachtspunt is verticale branduitbreiding: vuur dat via de gevel of via de balkons van de ene verdieping naar de andere overslaat. Balkons spelen daar een dubbelrol in. Een uitkragende balkonplaat werkt als een barrière die vlammen van de gevel afhoudt, maar alles wat er brandbaar op staat, is brandstof.
Het hekwerk zelf is bij staal geen probleem. Wat wel meetelt, is de vulling. Kunststof panelen, houten schermen, rieten matten en synthetische doeken zijn brandbaar en zitten precies op de plek waar vlammen langs komen.
Voor VvE-complexen adviseren wij daarom staal, glas of onbrandbare plaatmaterialen als vulling, en in het reglement een beperking op brandbare toevoegingen. Dat is geen overdreven voorzichtigheid: bij meerdere gevelbranden in Nederland en daarbuiten speelden brandbare balkontoevoegingen een rol in de snelheid van uitbreiding.
Wat de vluchtroute nodig heeft
Een galerij moet een gegarandeerde vrije doorloopbreedte houden, ook in het donker en met rook. Voor het hekwerk levert dat een aantal ontwerpeisen op:
- Compacte voetplaten die zo min mogelijk in de looplijn steken.
- Geen uitstekende delen op heup- of schouderhoogte waar je achter blijft haken.
- Geen afsluitbare doorgangen of poortjes in de vluchtrichting.
- Een doorlopende, goed te grijpen bovenregel om je aan te oriënteren.
- Voldoende openheid zodat rook zijwaarts kan wegtrekken.
Dat vierde punt wordt zelden genoemd maar is in de praktijk waardevol. In dichte rook zie je niets; een doorlopende leuning die je met je hand kunt volgen, is dan letterlijk de weg naar buiten.
Het balkon als tijdelijke veilige plek
Wie niet meer via de gang naar buiten kan, gaat het balkon op en wacht daar op de brandweer. Dat is standaardadvies bij hoogbouw, en het werkt: buiten is de lucht schoon en je bent zichtbaar voor de hulpdiensten.
Dat stelt wel wat eisen aan het balkon. De balkondeur moet vanuit de woning zonder sleutel te openen zijn, het balkon moet bereikbaar en niet volgestouwd zijn, en er moet ruimte zijn om te staan.
En het hek moet doen waar het voor is: iemand tegenhouden die in paniek naar de rand loopt. Een hek van de juiste hoogte, stevig verankerd en zonder klimbare delen, is in die situatie belangrijker dan bij normaal gebruik.
Wat je als bewoner of VvE kunt doen
Voor bewoners is de belangrijkste maatregel eenvoudig: houd het balkon en de galerij vrij. Geen opgestapelde spullen, geen brandbaar materiaal tegen de gevel, geen barbecue tegen het hek en geen gasflessen op het balkon.
Voor VvE-besturen ligt er meer: leg in het huishoudelijk reglement vast wat er op de galerij mag staan en wat er aan het hekwerk mag hangen, en handhaaf dat ook. Kies bij vervanging voor onbrandbare vullingen en houd galerijhekwerk open.
Laat bij twijfel de situatie beoordelen door iemand met verstand van brandveiligheid in gebouwen. Wij zijn hekwerkbouwers en geen brandveiligheidsadviseurs; wat wij kunnen doen, is een hek leveren dat aan de eisen voldoet en dat de vluchtroute niet in de weg zit.
Lees ook:
- Veiligheid Eerst: Wanneer Een Oud Balkonhek Een Risico Wordt
- Onderhoudstips voor Je Nieuwe Balkonhek: Zo Gaat Het Jarenlang Mee
- Wat beïnvloedt de prijs van jouw stalen balkonhekwerk? Factoren en budgettips
Tot slot
Bij brandveiligheid is een balkonhek vooral gebaat bij openheid: rook moet weg kunnen, de doorloop moet vrij blijven en de vulling moet onbrandbaar zijn. Staal scoort daar goed, dichte kunststof en rieten schermen juist niet. Ben je bestuurder van een VvE en wil je het hekwerk hierop laten beoordelen? Wij denken graag mee.