Bij een stalen balustrade gaat de aandacht meestal naar de kleur, de hoogte en de vorm van de handregel. Toch is er één maat die alles bepaalt of een balustrade daadwerkelijk veilig is, en die maat staat zelden bovenaan het wensenlijstje: de spijlafstand. Dat is de vrije ruimte tussen twee spijlen, gemeten van staaf tot staaf. Zit die ruimte te ruim, dan kan een kind ertussen kruipen of een hoofdje klem raken. Zit hij te krap, dan kost de balustrade onnodig veel staal en wordt het beeld zwaar en gesloten. In dit artikel leggen we uit hoe de spijlafstand werkt, welke regels eraan hangen en hoe wij bij stalen balustrades op maat tot de juiste verdeling komen.

Waarom de spijlafstand belangrijker is dan je denkt

Een balustrade heeft twee taken tegelijk. Hij moet voorkomen dat iemand valt, en hij moet voorkomen dat iemand er doorheen glijdt. Die tweede taak wordt vaak onderschat. Een volwassene stapt niet zomaar tussen twee staven door, maar een peuter van twee past verrassend gemakkelijk door een opening van vijftien centimeter. Het risico is bovendien tweeledig: een kind kan er helemaal doorheen zakken, maar het kan ook met het hoofd klem komen te zitten wanneer het lichaam wél door de opening past en het hoofd niet.

Daarnaast speelt de spijlafstand een rol bij het gevoel dat een balustrade geeft. Op een galerij op de vierde verdieping voelt een ruime verdeling al snel onprettig, ook al is de constructie technisch in orde. Bij een lage terrasafscheiding kan dezelfde verdeling juist prettig open werken. De maat is dus niet alleen een veiligheidskwestie, maar bepaalt ook hoe rustig of hoe transparant het eindbeeld wordt.

De vuistregel: honderd millimeter

In Nederland geldt voor vloerafscheidingen bij woningen en andere gebouwen waar kinderen komen een maximale opening van ongeveer honderd millimeter. Die maat komt niet uit de lucht vallen: hij is gebaseerd op de afmetingen van een kinderhoofd. In de praktijk houden wij een spijlafstand van maximaal 99 millimeter aan, zodat er altijd wat marge zit ten opzichte van de grens.

Die honderd millimeter geldt voor de vrije ruimte, niet voor de hart-op-hartmaat. Werk je met vierkante spijlen van 12 bij 12 millimeter en houd je een hartafstand van 110 millimeter aan, dan is de vrije opening 98 millimeter en zit je goed. Reken je met dezelfde hartafstand maar gebruik je spijlen van 10 millimeter, dan kom je op 100 millimeter uit en zit je precies op de grens. Het is een klein verschil op papier en een groot verschil bij de oplevering.

Let op: de exacte eisen hangen af van het type gebouw, de hoogte van de vloer en het bouwjaar. Voor een bestaande woning kan iets anders gelden dan voor nieuwbouw of voor een openbaar gebouw. Twijfel je, vraag het dan na bij de gemeente of leg de situatie aan ons voor voordat er staal wordt besteld.

Verticale of horizontale spijlen: een wezenlijk verschil

Verticale spijlen zijn de klassieke keuze en om een goede reden: ze bieden geen houvast om op te klimmen. Een kind dat tegen een verticale balustrade aanloopt, vindt geen treetje om zijn voet op te zetten.

Horizontale spijlen liggen anders. Ze zijn populair vanwege het strakke, moderne beeld, maar ze vormen letterlijk een ladder. Voor vloerafscheidingen waar kinderen kunnen komen wordt daarom kritisch gekeken naar horizontale delen die tussen ongeveer twintig en zeventig centimeter boven de vloer zitten. Dat is precies het bereik waarin een kleuter zijn voet zet.

Wil je toch het horizontale beeld, dan zijn er oplossingen. Je kunt de onderste zone dichtzetten met een plaat of een glaspaneel en pas daarboven horizontale staven toepassen. Je kunt ook kiezen voor gespannen kabels op zeer korte onderlinge afstand, waardoor er geen bruikbaar opstapje ontstaat. Wij bespreken die varianten altijd vooraf, zodat je niet achteraf voor een verrassing komt te staan.

Vide, trapgat en overloop: binnen gelden dezelfde regels

Veel mensen denken dat de eisen alleen buiten gelden, bij een balkon of een dakterras. Binnen is het risico echter net zo groot. Een vide op de eerste verdieping is een valhoogte van drie meter, en een trapgat op zolder soms nog meer. De opening tussen de spijlen mag daar dus net zo min ruimer zijn dan honderd millimeter.

Wel is er binnen vaak meer vrijheid in vormgeving. Omdat er geen weer en wind op staat, kun je met dunnere profielen werken en zo een lichter beeld krijgen bij dezelfde spijlafstand. Een balustrade van 12 millimeter massief staal oogt binnen elegant, terwijl je buiten meestal iets zwaarder materiaal wilt in verband met stijfheid en corrosie.

Zo komen wij tot het aantal spijlen

De verdeling maken is rekenwerk dat je maar één keer goed hoeft te doen. We meten eerst de dagmaat tussen de staanders: de werkelijke vrije lengte van het veld. Vervolgens delen we die lengte door de gewenste hartafstand en ronden we naar boven af, zodat de opening altijd kleiner uitvalt dan de grenswaarde en nooit groter.

Een voorbeeld. Een veld van 2.400 millimeter met spijlen van 12 millimeter en een streefopening van 95 millimeter vraagt om een hartafstand van 107 millimeter. Delen we 2.400 door 107, dan komen we op 22,4 tussenruimtes. We ronden af naar 23, waarmee de hartafstand op ongeveer 104 millimeter uitkomt en de vrije opening op 92 millimeter. Netjes binnen de norm, en visueel gelijkmatig verdeeld.

Die laatste opmerking is belangrijker dan hij lijkt. Een balustrade waarbij het laatste vak smaller is dan de rest valt meteen op, zeker in een lange rechte lijn. Door per veld opnieuw te verdelen in plaats van door te tellen vanaf één hoek, blijft het beeld rustig, ook als de velden onderling verschillen in lengte.

• Meet de vrije dagmaat per veld, niet de totale lengte van de balustrade.
• Reken met de vrije opening, niet met de hart-op-hartafstand.
• Rond het aantal tussenruimtes altijd naar boven af.
• Verdeel per veld opnieuw, zodat elk vak even breed wordt.
• Houd rekening met de dikte van de spijl: die telt mee in de berekening.

Als spijlen niet de beste oplossing zijn

Soms is een spijlenbalustrade niet de handigste keuze. Op een winderig dakterras kan een dichte of half dichte vulling prettiger zijn, en bij een uitzicht over de IJssel wil je misschien juist glas in plaats van staven. Ook dan blijft het uitgangspunt hetzelfde: er mag geen doorgang ontstaan die groter is dan de norm toestaat, en de vulling moet stevig genoeg zijn om een aanleuning te weerstaan.

Wij maken in Overijssel, Gelderland en Flevoland balustrades met spijlen, met glaspanelen, met geperforeerde plaat en met combinaties daarvan. Welke vulling je ook kiest, de rekensom rond de openingen blijft onderdeel van het ontwerp en niet iets wat pas op de bouwplaats wordt opgelost.

Lees ook

• Waarom stalen balustrades de ideale oplossing zijn voor gezinnen met kinderen
• Stalen balustrade op maat
• Balustrade voor je vide op maat: veiligheid en stijl in één

Tot slot

De spijlafstand is een detail dat je na de montage nauwelijks nog ziet, maar dat wel bepaalt of een balustrade zijn werk doet. Laat die maat daarom niet aan het toeval over. Wil je weten welke verdeling bij jouw balkon, vide of dakterras past? Stuur ons de maten door, dan rekenen we de verdeling voor je uit en laten we in de tekening precies zien hoe de balustrade eruit komt te zien.