Niet elke balustrade die eraf gaat, is versleten. Bij een verbouwing, een uitbreiding of een verhuizing komt regelmatig de vraag of bestaand hekwerk hergebruikt kan worden. Bij een stalen balustrade is het antwoord vaker ja dan bij bijna elk ander bouwdeel, want staal veroudert langzaam en is goed te herstellen. Maar er zijn voorwaarden. Hieronder wat er komt kijken bij demonteren en opnieuw plaatsen.

Demonteren zonder schade

De manier waarop een balustrade vastzit, bepaalt of demontage realistisch is. Elementen die met bouten op voetplaten staan, kun je in principe gewoon losdraaien. Elementen die op locatie zijn vastgelast aan stalen inserts, moet je lossnijden, en dan beschadig je per definitie de coating.

Bij geboute constructies is de grootste vijand vastgeroeste draad. Draai bouten nooit met geweld los; behandel ze eerst met kruipolie en geef het een uur. Breekt een bout af in het anker, dan zit je met een gat dat je niet meer kunt gebruiken en moet er naast geboord worden.

Werk bovendien van boven naar beneden en zorg voor tijdelijke ondersteuning. Een balustradeveld van drie meter is zwaarder dan het lijkt en kantelt makkelijk zodra de laatste bout eruit is. Bij werk op hoogte hoort een tijdelijke afzetting op de plek waar de balustrade weg is.

Wat je moet controleren voordat je hergebruikt

Een gedemonteerde balustrade lijkt vaak beter dan hij is. Loop daarom systematisch een aantal punten na voordat je besluit hem opnieuw te plaatsen:

• Zit er roest onder de voetplaten of in de lasnaden, of alleen aan het oppervlak?
• Zijn de kokerprofielen aan de bovenzijde nog dicht, of is er water in gelopen?
• Is er ergens vervorming zichtbaar door een aanrijding of belasting?
• Voldoet de hoogte en de spijlafstand nog aan de eisen van vandaag?
• Passen de maten op de nieuwe plek, of moet er gezaagd en gelast worden?

Dat vierde punt is het punt dat mensen vergeten. Een balustrade uit 1985 is vaak negentig centimeter hoog met spijlen op veertien centimeter. Dat was destijds gebruikelijk, maar het voldoet niet aan wat er nu van een vloerafscheiding wordt gevraagd. Hergebruik op een plek waar de eisen wel gelden, is dan geen optie.

Opknappen: stralen en opnieuw coaten

Is het staal constructief gezond maar de coating versleten, dan is opknappen goed te doen. Het element gaat naar een stralerij waar de oude laag en de roest eraf gaan, en daarna opnieuw naar de coater. Het resultaat is praktisch niet te onderscheiden van nieuw.

Was het werk oorspronkelijk thermisch verzinkt, dan zit de zinklaag er meestal nog onder en hoeft alleen de lak vernieuwd te worden. Bij alleen gecoat staal zonder zink is dit het moment om die stap alsnog toe te voegen als het element buiten komt te hangen.

Reken op kosten die vaak tussen de vijfendertig en de zestig procent van nieuwbouw liggen, afhankelijk van de staat en het aantal elementen. Bij een klein hekje weegt dat zelden op tegen nieuw; bij een lange galerij of bij sierhekwerk met veel handwerk kan het flink schelen.

Aanpassen aan een nieuwe situatie

Zelden past een gedemonteerd element precies op een nieuwe plek. In de werkplaats is daar veel aan te doen: inkorten, een veld verlengen met een tussenstuk, een staander verplaatsen of een nieuwe voetplaat aanlassen. Zolang de basisopbouw goed is, is dat regulier smederijwerk.

Wat lastiger ligt, is de hoogte. Een balustrade verhogen betekent dat de spijlen of de vulling ook verlengd moeten worden, en dan vervang je in feite het grootste deel. In dat geval adviseren wij meestal om alleen de staanders te hergebruiken of om helemaal opnieuw te beginnen.

Houd er rekening mee dat na elke laswerkzaamheid het conserveren opnieuw moet gebeuren. Lassen brandt zink en poeder weg, dus een aangepast element moet altijd terug naar de behandeling. Plan dat mee in de doorlooptijd.

En als hergebruik niet lukt?

Staal dat niet meer bruikbaar is, is nooit afval in de gewone zin. Het is een grondstof met waarde. Schroothandelaren nemen constructiestaal en verzinkt staal gewoon aan, en het materiaal gaat via de oven terug de keten in. Staal is daarmee een van de weinige bouwmaterialen die in de praktijk vrijwel volledig circulair is.

Verwijder wel eerst niet-metalen delen: houten handregels, kunststof afdekkappen, rubbers en glas horen apart. Glas uit een balustrade met glasvulling gaat naar de glasrecycling, mits het niet gelamineerd en gebroken is.

Voor een VvE of een aannemer is dit een post die de sloopkosten drukt. Bij een galerijflat met tientallen meters hekwerk vertegenwoordigt het staal een reële restwaarde, zeker bij zwaardere profielen.

Wanneer wij hergebruik afraden

Er zijn situaties waarin wij eerlijk zeggen dat opnieuw plaatsen geen goed idee is. Bij zichtbare putcorrosie in de profielwand, bij vervorming door een aanrijding, bij een constructie die niet meer aan de huidige hoogte- of spijlafstandseisen voldoet, en bij elementen waarvan de lasnaden gescheurd zijn.

Ook bij hekwerk uit de jaren zestig en zeventig dat met betonschroeven in een aangetaste rand zat, is voorzichtigheid geboden. Het element zelf kan prima zijn, maar de bevestigingsmethode voldoet niet meer. Dan hergebruik je hoogstens het frame en vervang je de hele verankering.

Uiteindelijk is de vraag simpel: kunnen wij er onze naam onder zetten? Een balustrade is een veiligheidsvoorziening. Als er twijfel is over de sterkte, is die twijfel het antwoord.

Lees ook:

• Stalen balustrade laten plaatsen
• Onderhoud van je stalen balustrade: zo blijft hij jarenlang mooi
• Stalen Balustrades voor Zakelijke Panden

Tot slot

Een bestaande stalen balustrade demonteren en hergebruiken kan prima, mits het staal gezond is, de maten passen en de constructie nog aan de huidige eisen voldoet. Stralen en opnieuw coaten geeft een element vaak een tweede leven van decennia. Twijfel je of jouw hekwerk het waard is? Wij kijken er graag naar en zeggen eerlijk wat verstandig is.